Slavne pretke ne zaboravljamo – Kraljevo obeležilo Dan oslobođenja u Prvom svetskom ratu

Obeležavanje dana kada je Kraljevo oslobođeno u Prvom svetskom ratu ove godine organizovano je u Žiči, kraj spomen-ploče podignute u slavu ratnicima poginulim u ratovima od 1912. do 1918. godine, na kojoj je uklesano 145 imena naših slavnih predaka iz Kruševice, Gotovca, Ribnice, Kovača, Mataruga, Meljanice, Brezne, Dragosinjaca, Ratine, Kamenice, Kovanluka, Jagodine, Metikoša, Jarčujka, Čibukovca, Bogutovca, Sirče, Vrbe i Kraljeva.

Polaganje venaca i pomen, koji je služio sveštenik Prve parohije u Žiči protojerej Miloš Stanisavljević, praćeno je obraćanjem gradonačelnika Kraljeva dr Predraga Terzića i istoričara Narodnog muzeja Kraljevo Nemanje Trifunovića, učenica osmog razreda Osnovne škole „Živan Maričić“ iz Žiče Dunja Vlašković kazivala je pesmu Vladislava Petkovića Disa „Među svojima“, a prigodnim numerama program je pratio Vatrogasni orkestar „27. septembar“.

Na dan kada je 1918. godine Kraljevo oslobođeno, u Žiči, pokraj spomen-obeležja sa imenima div-junaka koji su se „za krst časni i slobodu zlatnu“ borili u Prvom i Drugom balkanskom ratu i u Velikom ratu, gradonačelnik Kraljeva dr Predrag Terzić je podsetio na to da je veliki broj vojnika sa područja čitave teritorije Kraljeva učestvovao u svim oslobodilačkim ratovima Srbije, ali i da se veliki broj njih nije vratio kućama.

„Srbija je godinama i decenijama bila bez dovoljno muških ruku i na njivi i u livadi i u fabrikama koje su u periodu između dva svetska rata otvarane u Kraljevu“, rekao je gradonačelnik dodajući da se danas naš narod suočava sa teškim izazovima.

On je istakao da je država u poslednjih nekoliko godina uložila mnogo novca kako bi opremila našu vojsku i policiju, kako bi uvećala njihov standard i podsetio na to da se, na samo nekoliko kilometara od mesta na kom je organizovano obeležavanje Dana oslobođenja Kraljeva u Prvom svetskom ratu, grade stanovi za snage bezbednosti – ukupno 947 kraljevačkih porodica oficira, podoficira, pripadnika Ministarstva unutrašnjih poslova, Policijske uprave Kraljevo, Žandarmerije, Bezbednosno-informativne agencije, Sudske straže, ima mogućnost da dobije stanove za svega 400 evra po kvadratnom metru.

„Mi naoružavamo vojsku, ali ne zato što želimo da bilo koga napadnemo, jer srpski narod nije nikoga porobljavao, već želimo da sačuvamo ono što je naše. Naša snaga u vojsci jeste snaga koja treba da odvraća a ne da napada i porobljava. A mi drugi, koji ne radimo u snagama bezbednosti, treba da se trudimo da radom jačamo svoju zemlju, što je moguće više privređujemo, stvaramo, uvećavamo budžete, kako bismo gradili nove puteve, mostove i druge infrastrukturne projekte. Da gradimo vrtiće, domove zdravlja, škole, da rastemo i napredujemo u miru, koji predstavlja najvišu vrednost koja postoji u jednom društvu, i da pamtimo ljude koji su nam omogućili tu vrednost, koji su se izborili za mir i slobodu. Da slavne pretke nikada ne zaboravimo“, kazao je Terzić, poručivši:

„Država se brani i puškom kada je to potrebno, ali se brani i svaki dan kada mislite o toj državi i radite, privređujete i stvarate.“

U istorijskom osvrtu na 22. oktobar 1918, Nemanja Trifunović, istoričar kraljevačkog Narodnog muzeja, podsetio je na to da je tog dana, u 19.00 časova, izviđački eskadron Trećeg konjičkog puka Konjičke divizije Prve armije, pod komandom kapetana Bogdana Jevtovića, ušao u Kraljevo, nakon što su se austrougarske trupe povukle iz našeg grada.

„Pri povlačenju, oni su spalili most na Ibru, tako da su konjanici kapetana Jevtovića pregazili Ibar da bi ušli u Kraljevo, gde ih je svečano dočekao narod. Okončana je trogodišnja okupacija grada, koja je trajala od novembra 1915. godine, obeležena pljačkama, torturom stanovništva, ubistvima, interniranjima, nemilosrdnom eksploatacijom prirodnih bogatstava ovog kraja. Austrougarske trupe su, prilikom povlačenja, porušile saobraćajnice, u gradu opljačkale radnje, a po selima brojna domaćinstva odvodeći stoku“, rekao je Trifunović naglasivši da su žrtve oslobodilačkih ratova od 1912. do 1918. godine ogromne i još uvek nisu tačno utvrđene.

„O žrtvi koju je za taj cilj dao srpski vojnik možda najbolje svedoče spomen-ploče poput ove ispred koje se danas nalazimo i nebrojeni nadgrobni spomenici na seoskim i gradskim grobljima širom Srbije. Onaj ko ih iščitava dolazi do zastrašujućeg saznanja: da nije bilo roda u Srbiji iz kojeg bar jedan njegov član nije položio život za slobodu otadžbine, u ratovima od 1912. do 1918“, izjavio je Trifunović.

Prema podacima koje je autor monografije „Kraljevački spomenici soluncima u slavu“ Milan Matijević prikupio, stoji da je spomen-ploča u Žiči, pred kojom je Kraljevo odalo počast slavnim precima ovog 22. oktobra, najpre bila ugrađena u sali Žičkog narodnog doma, izgrađenog u spomen i za slavu izginulim i pomrlim ratnicima od 1912. do 1918. godine, u čijoj izgradnji su učestvovali, ličnim radom i novcem, 294 lica i dva udruženja. Spomen-ploča je osvećena 12. februara, na Sveta tri jerarha, 1930. godine. Nakon rekonstrukcije i pretvaranja Žičkog narodnog doma u Dom kulture, spomen-ploča je iz velike sale premeštena na spoljni zid zgrade, prema putu, i otkrivena 20. septembra 1970. godine.

Izvor: Grad Kraljevo